اعتمادبه‌نفس در نوجوانان چگونه شکل می‌گیرد و چه چیزهایی آن را تضعیف می‌کند؟
دوره نوجوانی زمانی است که نگاه فرد به خودش با سرعت زیادی تغییر می‌کند.
نوجوان دیگر کودک نیست، اما هنوز هویت بزرگسالی او نیز کاملاً شکل نگرفته است. ظاهر بدن تغییر می‌کند، روابط اجتماعی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند، نظر دوستان پررنگ‌تر می‌شود و نوجوان بیش از گذشته خودش را با دیگران مقایسه می‌کند.
در همین دوره سؤال‌هایی مانند اینها ممکن است بیشتر در ذهن ظاهر شوند:
«آیا من به اندازه کافی خوب هستم؟»
«دیگران درباره من چه فکری می‌کنند؟»
«چرا بقیه از من بهترند؟»
«اگر شکست بخورم چه؟»
به همین دلیل اعتمادبه‌نفس در نوجوانان فقط نتیجه چند جمله تشویقی از طرف والدین نیست. تجربه موفقیت و شکست، رابطه با خانواده، دوستان، مدرسه، تصویر بدنی و حتی فضای شبکه‌های اجتماعی همگی می‌توانند بر نحوه نگاه نوجوان به خودش اثر بگذارند.
اعتمادبه‌نفس در نوجوانان چیست؟
اعتمادبه‌نفس معمولاً به باور فرد نسبت به توانایی خودش برای انجام یک کار یا روبه‌رو شدن با یک موقعیت مربوط می‌شود.
برای مثال ممکن است نوجوانی بگوید:
«فکر می‌کنم می‌توانم در این مسابقه شرکت کنم.»
یا:
«اگر درس بخوانم، احتمالاً می‌توانم امتحان را خوب بدهم.»
اما مفهوم دیگری نیز وجود دارد که بسیار نزدیک به اعتمادبه‌نفس است: عزت‌نفس.
عزت‌نفس بیشتر به ارزیابی کلی فرد از ارزش خودش مربوط می‌شود.
فردی ممکن است اعتمادبه‌نفس بالایی در فوتبال داشته باشد اما نسبت به خودش احساس ارزشمندی پایینی داشته باشد.
یا برعکس، نوجوانی ممکن است خودش را فرد ارزشمندی بداند اما هنگام سخنرانی در کلاس اعتمادبه‌نفس نداشته باشد.
بنابراین اعتمادبه‌نفس و عزت‌نفس یکسان نیستند، هرچند در زندگی روزمره اغلب به جای یکدیگر استفاده می‌شوند.
چرا نوجوانی دوره حساسی برای شکل‌گیری نگاه فرد به خودش است؟
نوجوانی یکی از دوره‌های مهم رشد هویت است.
در دوران کودکی، خانواده یکی از اصلی‌ترین منابع تعریف فرد از خودش است. اما در نوجوانی منابع دیگری وارد ماجرا می‌شوند:
دوستان،
معلمان،
همکلاسی‌ها،
شبکه‌های اجتماعی،
ظاهر جسمی،
موفقیت تحصیلی،
و پذیرش اجتماعی.
پژوهش‌های طولی نشان داده‌اند عزت‌نفس در طول زندگی ثابت نیست و می‌تواند تغییر کند؛ به‌طور کلی از نوجوانی به سمت بزرگسالی روند افزایشی دارد. این موضوع نشان می‌دهد تصویری که نوجوان امروز از خودش دارد الزاماً تصویری دائمی نیست. Sage Journals
این نکته برای والدین اهمیت زیادی دارد.
نوجوانی که امروز درباره خودش تردید دارد، لزوماً در آینده نیز فردی با اعتمادبه‌نفس پایین نخواهد بود.
والدین چه نقشی در اعتمادبه‌نفس نوجوان دارند؟
یکی از اولین محیط‌هایی که نوجوان در آن درباره ارزش خودش پیام دریافت می‌کند، خانواده است.
این پیام‌ها همیشه مستقیم نیستند.
والد لازم نیست بگوید:
«تو ارزشمند نیستی.»
گاهی پیام از رفتارها منتقل می‌شود.
برای مثال اگر نوجوان فقط زمانی مورد توجه قرار بگیرد که نمره خوبی گرفته، ممکن است به مرور نتیجه بگیرد:
«ارزش من به موفقیتم بستگی دارد.»
اگر دائماً با خواهر، برادر یا فرزند دیگران مقایسه شود، ممکن است برداشت دیگری شکل بگیرد:
«من همان‌طور که هستم کافی نیستم.»
یک فراتحلیل جدید روی بیش از پنجاه مطالعه نشان داد حمایت والدین با عزت‌نفس بالاتر کودکان و نوجوانان ارتباط دارد، در حالی که کنترل روانشناختی شدید والدین با عزت‌نفس پایین‌تر همراه بوده است. PubMed
حمایت با کنترل تفاوت دارد
گاهی والدین به دلیل نگرانی زیاد تلاش می‌کنند تقریباً تمام تصمیم‌های نوجوان را کنترل کنند.
چه کسی دوست او باشد؟
چه رشته‌ای انتخاب کند؟
چه لباسی بپوشد؟
در چه فعالیتی شرکت کند؟
یا حتی چه علاقه‌ای باید داشته باشد؟
بخشی از هدایت والدین طبیعی و ضروری است، اما نوجوان هم‌زمان نیاز دارد به‌تدریج تجربه کند که می‌تواند تصمیم بگیرد، اشتباه کند و از اشتباه خود یاد بگیرد.
اگر تمام تصمیم‌ها از بیرون گرفته شوند، ممکن است نوجوان فرصت کمتری برای ساختن حس توانمندی پیدا کند.
اعتمادبه‌نفس تا حد زیادی از تجربه واقعی شکل می‌گیرد:
«من با یک موقعیت روبه‌رو شدم و توانستم از پس آن بربیایم.»
این تجربه را نمی‌توان کاملاً با تشویق کلامی جایگزین کرد.
آیا تعریف و تمجید زیاد اعتمادبه‌نفس می‌سازد؟
نه همیشه.
گاهی والدین برای افزایش اعتمادبه‌نفس فرزندشان دائماً می‌گویند:
«تو بهترین هستی.»
«تو از همه باهوش‌تری.»
«هیچ‌کس مثل تو نیست.»
اما اعتمادبه‌نفس پایدار معمولاً فقط از شنیدن تعریف‌های بزرگ ساخته نمی‌شود.
اگر نوجوان خودش شواهدی برای این تعریف‌ها نبیند، حتی ممکن است آنها را غیرواقعی بداند.
تشویق زمانی مفیدتر است که به تجربه واقعی مربوط باشد.
مثلاً:
«دیدم برای این امتحان واقعاً تلاش کردی.»
یا:
«با اینکه دفعه اول نتیجه نگرفتی، دوباره امتحان کردی.»
در این حالت توجه از «تو باید همیشه عالی باشی» به فرایند رشد و تلاش منتقل می‌شود.
مقایسه با دیگران چه اتفاقی ایجاد می‌کند؟
نوجوانان در دوره‌ای از زندگی قرار دارند که تعلق به گروه و نظر همسالان اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
به همین دلیل مقایسه اجتماعی بسیار رایج است.
نوجوان ممکن است خودش را با دیگران در زمینه‌های مختلف مقایسه کند:
ظاهر،
نمره،
محبوبیت،
لباس،
توانایی ورزشی،
دوست داشتن یا نداشتن رابطه عاطفی،
تعداد دنبال‌کنندگان،
و حتی سبک زندگی خانواده.
مسئله این نیست که هر مقایسه‌ای آسیب‌زا است.
مقایسه می‌تواند گاهی اطلاعات مفیدی درباره عملکرد ما بدهد.
اما وقتی معیار ارزش فرد دائماً دیگران باشند، نتیجه می‌تواند متفاوت شود.
هر بار کسی زیباتر، موفق‌تر یا محبوب‌تر پیدا می‌شود.
در نتیجه نوجوان ممکن است وارد مسابقه‌ای شود که پایانی ندارد.
در این قسمت مقاله، لینک داخلی به «مقایسه خود با دیگران؛ ۵ تمرین برای توجه به مسیر شخصی» بسیار مناسب است.
شبکه‌های اجتماعی چه نقشی دارند؟
رابطه شبکه‌های اجتماعی با عزت‌نفس نوجوانان ساده نیست.
این تصور که «شبکه اجتماعی همیشه اعتمادبه‌نفس را خراب می‌کند» بیش از حد ساده‌سازی شده است.
مطالعات نشان داده‌اند اثر شبکه‌های اجتماعی میان نوجوانان بسیار متفاوت است. برای بعضی افراد ممکن است اثر منفی باشد، برای بعضی بسیار اندک و برای بعضی حتی تعاملات حمایتی مفید باشند. OUP Academic
یک فراتحلیل گسترده‌تر درباره استفاده از شبکه‌های اجتماعی نیز یک ارتباط منفی اما کوچک میان میزان استفاده و عزت‌نفس گزارش کرده است؛ یعنی عوامل دیگری نیز نقش بسیار مهمی دارند. ScienceDirect
نوع استفاده احتمالاً مهم‌تر از صرفاً داشتن یا نداشتن شبکه اجتماعی است.
نوجوانی که دائماً صفحه‌هایی را دنبال می‌کند که او را وارد مقایسه ظاهری و اجتماعی می‌کنند، تجربه متفاوتی دارد از نوجوانی که از فضای آنلاین برای ارتباط با دوستان یا پیدا کردن گروه‌های حمایتی استفاده می‌کند.
حتی یک فراتحلیل درباره حمایت اجتماعی آنلاین نشان داد دریافت حمایت در فضای آنلاین با عزت‌نفس بالاتر نوجوانان ارتباط داشته است. PubMed
بنابراین سؤال بهتر این نیست:
«نوجوان چند ساعت آنلاین است؟»
بلکه باید پرسید:
«وقتی آنلاین است چه تجربه‌ای دارد؟»
تصویر بدنی و اعتمادبه‌نفس
در نوجوانی بدن با سرعت زیادی تغییر می‌کند.
قد، وزن، پوست، مو، صدا و شکل بدن ممکن است در مدت کوتاهی تغییر کنند.
هم‌زمان نوجوان بیشتر از گذشته نسبت به نگاه دیگران به ظاهرش حساس می‌شود.
در چنین شرایطی تصویر بدنی می‌تواند بخش مهمی از نگاه فرد به خودش باشد.
مرور پژوهش‌های کیفی درباره تصویر بدنی نوجوانان نشان داده است خانواده، دوستان، محیط مدرسه و رسانه‌ها همگی در شکل‌گیری نحوه نگاه نوجوان به بدن خود نقش دارند. PubMed Central (PMC)
شبکه‌های اجتماعی نیز این فرایند را پیچیده‌تر کرده‌اند.
یک مرور و فراتحلیل جدید روی بیش از ۳۳ هزار نوجوان، ارتباط میان درگیری بیشتر با شبکه‌های اجتماعی و نگرانی‌های مربوط به تصویر بدنی و علائم مرتبط با اختلالات خوردن را گزارش کرده است، هرچند شدت این رابطه بسته به نوع استفاده و گروه مورد بررسی متفاوت بود. Springer
شوخی درباره ظاهر همیشه «فقط شوخی» نیست
گاهی بزرگسالان درباره وزن، قد، پوست یا ظاهر نوجوان شوخی می‌کنند و تصور می‌کنند مسئله مهمی نیست.
اما نوجوان ممکن است همین جمله را مدت‌ها به خاطر بسپارد.
به‌ویژه وقتی موضوعی که درباره آن شوخی شده از قبل برای او حساس بوده باشد.
جمله‌ای که برای والد یا یکی از بستگان چند ثانیه طول کشیده، ممکن است در ذهن نوجوان تبدیل شود به:
«پس بقیه هم این ایراد را در من می‌بینند.»
به همین دلیل صحبت درباره بدن نوجوان بهتر است با دقت انجام شود.
تمرکز دائمی بر وزن و ظاهر می‌تواند به نوجوان این پیام را منتقل کند که بدن او یکی از اصلی‌ترین معیارهای ارزش اوست.
مدرسه چگونه بر اعتمادبه‌نفس اثر می‌گذارد؟
مدرسه فقط محل آموزش نیست.
بخش بزرگی از زندگی اجتماعی نوجوان در مدرسه شکل می‌گیرد.
در آنجا نوجوان می‌بیند:
در چه درس‌هایی قوی است،
معلمان چگونه با او رفتار می‌کنند،
همسالان چقدر او را می‌پذیرند،
و جایگاه او در گروه چیست.
نمره پایین، به تنهایی، الزاماً اعتمادبه‌نفس را از بین نمی‌برد.
مسئله مهم‌تر معنایی است که به نمره داده می‌شود.
بین این دو جمله تفاوت زیادی وجود دارد:
«در این امتحان نتیجه خوبی نگرفتم.»
و:
«من آدم بی‌استعدادی هستم.»
اولی درباره یک عملکرد مشخص است.
دومی تبدیل عملکرد به هویت است.
یکی از کمک‌های مهم والدین این است که این دو را از یکدیگر جدا کنند.
نوجوان نباید تبدیل به کارنامه‌اش شود
اگر بیشتر گفت‌وگوهای خانواده با نوجوان درباره درس باشد، ممکن است ناخودآگاه این پیام ایجاد شود که عملکرد تحصیلی مهم‌ترین ویژگی اوست.
«امتحان چطور شد؟»
«چند گرفتی؟»
«برای آزمون بعدی خواندی؟»
این پرسش‌ها طبیعی‌اند، اما اگر تنها موضوع ارتباط خانواده با نوجوان باشند، ممکن است سایر بخش‌های هویت او دیده نشوند.
نوجوان فقط دانش‌آموز نیست.
ممکن است دوست خوبی باشد.
شوخ‌طبع باشد.
در موسیقی استعداد داشته باشد.
حیوانات را دوست داشته باشد.
مسئولیت‌پذیر باشد.
یا توانایی خاصی در حل مشکلات داشته باشد.
یک هویت چندبعدی معمولاً در برابر یک شکست خاص مقاوم‌تر است.
نقش دوستان در اعتمادبه‌نفس نوجوان
دوستان در نوجوانی اهمیت بسیار زیادی پیدا می‌کنند.
پذیرفته شدن در گروه می‌تواند احساس تعلق ایجاد کند.
در مقابل، طردشدن، قلدری یا احساس تنهایی می‌تواند نگاه نوجوان به خودش را تحت تأثیر قرار دهد.
یک مرور و فراتحلیل بسیار گسترده از ۳۶۴ مطالعه نشان داد روابط حمایتی با همسالان با جنبه‌های مهم رشد اجتماعی و هیجانی در اوایل نوجوانی ارتباط دارند و مدرسه نیز محیط مهمی برای شکل‌گیری این روابط است. PubMed
بنابراین وقتی نوجوانی اعتمادبه‌نفسش ناگهان افت می‌کند، همیشه لازم نیست فقط درباره درس سؤال کنیم.
گاهی سؤال مهم‌تر این است:
«در جمع دوستانت چه می‌گذرد؟»
انتقاد مداوم چگونه وارد صدای درونی نوجوان می‌شود؟
اگر نوجوان دائماً جملاتی مانند اینها بشنود:
«چرا همیشه خراب می‌کنی؟»
«تو خیلی تنبلی.»
«از تو بعید نیست.»
«چرا نمی‌توانی مثل خواهرت باشی؟»
ممکن است به مرور دیگر حتی نیازی نباشد والد این جمله‌ها را تکرار کند.
نوجوان خودش آنها را به خودش می‌گوید.
صدای بیرونی تبدیل به خودانتقادی می‌شود.
در این وضعیت اشتباه کوچک می‌تواند تبدیل شود به:
«من بی‌عرضه‌ام.»
شکست در یک امتحان تبدیل شود به:
«من هیچ کاری را درست انجام نمی‌دهم.»
در چنین بخشی می‌توانی به مقاله «خودانتقادی چیست؟ ۴ تمرین برای گفت‌وگوی مهربان‌تر با خود» لینک بدهی.
آیا محافظت نوجوان از هر شکست کار درستی است؟
نه.
والدین طبیعتاً دوست ندارند فرزندشان ناراحت شود.
اما اگر هر بار قبل از نوجوان وارد عمل شوند، مشکل را حل کنند یا اجازه ندهند شکست را تجربه کند، یک پیام ناخواسته ممکن است منتقل شود:
«تو به تنهایی نمی‌توانی.»
اعتمادبه‌نفس با تجربه‌های واقعی ساخته می‌شود.
گاهی نوجوان باید:
درخواست کند،
جواب منفی بشنود،
در مسابقه ببازد،
امتحان سخت بدهد،
دوستی‌ای را مدیریت کند،
یا مسئولیت اشتباهش را بپذیرد.
وظیفه والد همیشه حذف مشکل نیست.
گاهی نقش مهم‌تر این است که نوجوان بداند اگر شرایط سخت شد، تنها نیست.
استقلال چه نقشی دارد؟
نوجوان به تدریج باید یاد بگیرد زندگی خودش را مدیریت کند.
از انتخاب لباس و برنامه روزانه گرفته تا تصمیم‌های مهم‌تر درباره تحصیل، روابط و آینده.
اگر نوجوان هیچ فرصتی برای تصمیم‌گیری نداشته باشد، دشوار است احساس کند فردی توانمند است.
البته استقلال به معنی نبود قانون نیست.
خانواده همچنان می‌تواند مرز داشته باشد.
اما در بسیاری از مسائل می‌توان به جای دستور مستقیم پرسید:
«خودت فکر می‌کنی بهترین تصمیم چیست؟»
این سؤال ساده نوجوان را وادار می‌کند فکر کند، انتخاب کند و مسئولیت نتیجه را نیز تا حدی بپذیرد.
اعتمادبه‌نفس واقعی با «همیشه موفق بودن» فرق دارد
نوجوان با اعتمادبه‌نفس لزوماً کسی نیست که:
از هیچ چیز نترسد،
همیشه بهترین باشد،
در همه جمع‌ها راحت صحبت کند،
یا هیچ‌وقت به خودش شک نکند.
اعتمادبه‌نفس سالم بیشتر شبیه این است:
«ممکن است نتوانم، اما می‌توانم امتحان کنم.»
«ممکن است اشتباه کنم، اما اشتباه تمام ارزش من را تعیین نمی‌کند.»
«لازم نیست در همه چیز بهترین باشم.»
این تفاوت بسیار مهم است.
هدف نباید ساختن نوجوانی باشد که فکر می‌کند هیچ ضعفی ندارد.
هدف این است که نوجوان بتواند ضعف‌ها و توانایی‌های خودش را ببیند بدون اینکه ارزش کلی خودش را به آنها وابسته کند.
آیا اعتمادبه‌نفس پایین همیشه مشکل روانشناختی است؟
خیر.
تقریباً همه نوجوانان ممکن است در دوره‌هایی درباره خودشان تردید داشته باشند.
تغییر مدرسه، شکست تحصیلی، قطع یک دوستی، تغییر ظاهر یا تجربه طردشدن ممکن است برای مدتی اعتمادبه‌نفس را کاهش دهند.
مسئله بیشتر زمانی نیاز به توجه دارد که نگاه منفی نوجوان نسبت به خودش شدید، پایدار و فراگیر شود.
برای مثال نوجوان دائماً بگوید:
«هیچ‌کس مرا دوست ندارد.»
«من هیچ ارزشی ندارم.»
«در هیچ کاری خوب نیستم.»
یا شروع به کنار کشیدن از فعالیت‌هایی کند که قبلاً از آنها لذت می‌برد.
چه زمانی بهتر است والدین کمک تخصصی بگیرند؟
کاهش اعتمادبه‌نفس به تنهایی الزاماً نیازمند درمان نیست.
اما اگر همراه آن تغییرهای واضح دیگری دیده شوند، بهتر است شرایط دقیق‌تر بررسی شود.
برای مثال:
افت قابل توجه عملکرد روزمره،
کناره‌گیری شدید از دوستان،
اضطراب یا غمگینی طولانی،
اختلال محسوس خواب یا غذا،
اجتناب از مدرسه،
نگرانی شدید درباره ظاهر،
رفتارهای آسیب‌زننده به خود،
یا صحبت درباره بی‌ارزش بودن و نخواستن ادامه زندگی.
در چنین شرایطی بهتر است موضوع فقط به «سن نوجوانی» نسبت داده نشود و از روانشناس، روانپزشک کودک و نوجوان یا متخصص سلامت روان کمک گرفته شود.
والدین چگونه می‌توانند کمک کنند؟
شاید مهم‌ترین کار این نباشد که هر روز به نوجوان بگوییم:
«اعتمادبه‌نفس داشته باش.»
بلکه محیطی ایجاد کنیم که او بتواند اعتمادبه‌نفس را تجربه کند.
یعنی:
اجازه داشته باشد نظر متفاوت داشته باشد.
گاهی تصمیم بگیرد.
گاهی شکست بخورد.
مهارت جدید یاد بگیرد.
به خاطر تلاش دیده شود.
بداند اشتباه کردن رابطه او با والدین را تهدید نمی‌کند.
و احساس کند لازم نیست برای دوست‌داشتنی بودن همیشه بهترین نسخه خودش باشد.
اعتمادبه‌نفس بیشتر از آنکه محصول یک سخنرانی انگیزشی باشد، نتیجه صدها تجربه کوچک در طول رشد است.
جمع‌بندی
اعتمادبه‌نفس در نوجوانان از یک عامل واحد شکل نمی‌گیرد.
خانواده، دوستان، مدرسه، تجربه موفقیت و شکست، شبکه‌های اجتماعی و تصویر بدنی همگی می‌توانند بر نحوه نگاه نوجوان به خودش اثر بگذارند.
نوجوان نیاز ندارد دائماً بشنود که «از همه بهتر است».
بیشتر نیاز دارد تجربه کند که:
حتی وقتی اشتباه می‌کند ارزشمند است،
می‌تواند مهارت‌هایش را رشد دهد،
نظر و انتخابش اهمیت دارد،
و شکست بخشی از یادگیری است، نه مدرکی برای بی‌ارزش بودن.
شاید یکی از مهم‌ترین پیام‌هایی که یک نوجوان می‌تواند از محیط اطرافش دریافت کند این باشد:
«لازم نیست کامل باشی تا ارزشمند باشی.»
منابع و مطالعات بیشتر
- Orth, U., & Robins, R. W. (2014). The Development of Self-Esteem. Current Directions in Psychological Science, 23(5), 381–387. DOI: 10.1177/0963721414547414. Sage Journals
- Orth, U., Robins, R. W., & Widaman, K. F. (2012). Life-span development of self-esteem and its effects on important life outcomes. Journal of Personality and Social Psychology, 102(6), 1271–1288. DOI: 10.1037/a0025558. PubMed
- Tehrani, H. D., et al. (2025). The links between parenting, self-esteem, and depressive symptoms: a meta-analysis. Journal of Adolescence. DOI: 10.1002/jad.12435. PubMed
- Pinquart, M., & Gerke, D.-C. (2019). Associations of Parenting Styles with Self-Esteem in Children and Adolescents: A Meta-Analysis. Journal of Child and Family Studies. DOI: 10.1007/s10826-019-01417-5. OpenAIRE – Explore
- Valkenburg, P. M., Beyens, I., Pouwels, J. L., van Driel, I. I., & Keijsers, L. (2021). Social Media Use and Adolescents’ Self-Esteem: Heading for a Person-Specific Media Effects Paradigm. Journal of Communication, 71(1), 56–78. DOI: 10.1093/joc/jqaa039. OUP Academic
- Zhou, Z., & Cheng, Q. (2022). Relationship between online social support and adolescents’ mental health: A systematic review and meta-analysis. Journal of Adolescence, 94(3), 281–292. DOI: 10.1002/jad.12031. PubMed
- Gorrese, A., et al. (2021). Toward an Integrated Model of Supportive Peer Relationships in Early Adolescence: A Systematic Review and Exploratory Meta-Analysis. پژوهش حاضر شواهد ۳۶۴ مطالعه درباره روابط حمایتی همسالان در اوایل نوجوانی را ترکیب کرده است. PubMed
- Jiménez-Limas, K., et al. (2021). The Meaning and Factors That Influence the Concept of Body Image: Systematic Review and Meta-Ethnography from the Perspectives of Adolescents. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(3), 1140. DOI: 10.3390/ijerph18031140. PubMed Central (PMC)
- Fortunato, L., et al. (2026). Relation Between Social Media Use and Body Image Concerns and Disordered Eating in Adolescence: A Systematic Review and Meta-Analysis. Adolescent Research Review, 11, 433–453. Springer
این مقاله با هدف آموزش و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین ارزیابی، تشخیص یا درمان توسط متخصص سلامت روان نیست.
